Giriş
Testosteron; erkek üreme sağlığı, metabolik fonksiyonlar, kemik mineral yoğunluğu ve bilişsel süreçler üzerinde temel rol oynayan bir steroid hormondur. Modern yaşam tarzının giderek sedanter hale gelmesi ve kapalı alanlarda geçirilen sürenin artması, hormonal homeostaz üzerinde potansiyel olumsuz etkiler yaratmaktadır.
Diyet, fiziksel aktivite ve uyku düzeninin testosteron düzeyleri üzerindeki etkileri kapsamlı biçimde araştırılmıştır. Ancak dış ortamda geçirilen süre (TSO – Time Spent Outdoors) ve dolaylı olarak ışık maruziyetinin serum testosteron düzeyleri ile ilişkisi, popülasyon temelli çalışmalarda yeterince aydınlatılmamıştır.
Bu çalışmanın amacı, ulusal düzeyde temsil gücü yüksek bir kohortta TSO ile serum total testosteron düzeyleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir.
Yöntem
Bu kesitsel analizde, 2011–2014 yılları arasındaki Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi (NHANES) verileri kullanılmış ve 2205 yetişkin erkek çalışmaya dahil edilmiştir.
Dış ortam maruziyeti, katılımcıların taktığı ortam ışığı sensörlü akselerometreler (ActiGraph GT3X+) aracılığıyla objektif olarak ölçülmüştür. 240 lüks üzerindeki ışık maruziyeti “dış ortamda geçirilen süre” olarak tanımlanmıştır.
Hipogonadizm, sabah ölçülen serum total testosteron düzeyinin <300 ng/dL olması şeklinde standardize edilmiştir.
Analizlerde; yaş, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, vücut kitle indeksi (VKI), fiziksel aktivite (öz-bildirim ve akselerometre verileri), diyabet varlığı, serum 25-OH vitamin D düzeyi ve diyet alışkanlıklarını içeren kapsamlı bir multivaryant regresyon modeli kullanılmıştır.
Bulgular
Çalışma popülasyonunun ortalama yaşı 45,8 yıl, ortalama serum testosteron düzeyi 448.34 ng/dL ve günlük ortalama TSO 144,3 dakika olarak saptanmıştır. Katılımcıların %19,3’ünde düşük testosteron düzeyi izlenmiştir.
TSO ve androjen düzeyleri:
Multivaryant analizlerde, günlük dış ortamda geçirilen her 1 saatlik artışın serum testosteron düzeyinde 9.25 ng/dL’lik artışla (β = 9.25, P = .007) ve düşük testosteron olasılığında %14’lük azalma ile (OR = 0.86, %95 CI: 0.76–0.97, P = .01) bağımsız olarak ilişkili olduğu gösterilmiştir.
Grup karşılaştırmaları:
Düşük testosteron grubunda günlük TSO süresi, normal testosteron düzeyine sahip bireylere kıyasla anlamlı derecede daha düşüktür (128.76 dk/gün vs. 148.07 dk/gün, P = .006).
Vitamin D ve fiziksel aktivite:
TSO artışı ile serum 25-OH D düzeyleri arasında doğrusal bir ilişki saptanmıştır (P < .001). Ancak multivaryant analizlerde vitamin D düzeyi testosteron için bağımsız bir prediktör olarak bulunmamıştır. Fiziksel aktivite ise testosteron düzeyleri ile pozitif korelasyon göstermiştir.
Diğer değişkenler:
İleri yaş, yüksek VKI ve diyabet varlığı düşük testosteron için anlamlı risk faktörleri olarak doğrulanmıştır (P ≤ .002). Dikkat çekici bir bulgu olarak, yıllık geliri <25.000$ olan bireylerde >75.000$ gelire sahip olanlara kıyasla daha yüksek testosteron düzeyleri saptanmıştır.
Sonuç
Bu çalışma, dış ortamda maruziyet süresinin serum testosteron düzeyleri ile, diğer yaşam tarzı faktörlerinden ve serum vitamin D düzeylerinden bağımsız olarak pozitif ilişkili olduğunu gösteren ilk popülasyon temelli analizdir.
Olası mekanizma; ışık maruziyetinin “deri-beyin-gonadal aks” üzerinden luteinizan hormon (LH) palpasyonunu modüle etmesi veya kortizol düzeylerini azaltması ile ilişkili olabilir.
Klinik açıdan bu bulgular, hipogonadizm riski taşıyan bireylerde dış ortam aktivitesinin artırılmasının düşük maliyetli ve ilaçsız bir adjuvan yaklaşım olarak değerlendirilebileceğini düşündürmektedir. Bununla birlikte, kesitsel tasarım nedeniyle nedensellik ilişkisini ortaya koymak için prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır.
