Giriş ve Amaç
Ürodinamik testler, alt üriner sistem fonksiyonlarını değerlendirmek için kullanılan tanısal bir yöntemdir. Ancak işlemin invaziv doğası, kateterizasyon gerekliliği ve mahremiyetin ihlali, hastalarda utanma, rahatsızlık ve anksiyeteye neden olabilmektedir. Artan stres seviyesi, hipotalamo-hipofizer-adrenal aksı ve Sempatik Sinir Sistemini (SSS) aktive ederek katekolamin deşarjına, dolayısıyla kan basıncı, kalp hızı ve solunum hızında artışa yol açabilir. Bu fizyolojik değişiklikler mesane kapasitesini etkileyerek test sonuçlarını değiştirebilme potansiyeline sahiptir. Aromaterapi, özellikle Lavandula angustifolia (lavanta) kullanımı, limbik sistemi uyararak SSS aktivitesini baskılamak ve Parasempatik Sinir Sistemini (PSS) aktive etmek suretiyle anksiyolitik etki göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, ürodinamik test uygulanan hastalarda inhalasyon yoluyla uygulanan aromaterapinin anksiyete düzeyleri, hemodinamik parametreler ve serum kortizol düzeyleri üzerindeki etkisini belirlemektir.
Gereç ve Yöntem
Çalışma, tek merkezli, prospektif, iki kollu ve randomize kontrollü bir klinik araştırma olarak tasarlanmıştır.
- Örneklem: Ürodinamik test uygulanan, 18 yaş üstü, koku alma bozukluğu veya kronik solunum yolu hastalığı bulunmayan toplam 98 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastalar blok randomizasyon yöntemiyle Müdahale Grubu (n=49) ve Kontrol Grubu (n=49) olarak ayrılmıştır.
- Müdahale: Müdahale grubuna, işlemden 5 dakika önce başlanarak ortalama 25-30 dakika süren işlem boyunca difüzör aracılığıyla lavanta esansiyel yağı inhalasyonu (300 mL suya 3 damla) uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise rutin klinik bakım verilmiştir.
- Veri Toplama: Hastaların anksiyete düzeyleri “Durumluk Kaygı Envanteri” (STAI-S) ile değerlendirilmiştir. Fizyolojik yanıtlar; sistolik/diyastolik kan basıncı (SKB/DKB), kalp hızı, solunum sayısı ve periferik oksijen satürasyonu (SpO2) ölçümleriyle takip edilmiştir. Ayrıca, biyokimyasal stres belirteci olarak serum kortizol düzeyleri (işlemden 2 dk önce ve 2 dk sonra) analiz edilmiştir.
Bulgular
Demografik veriler açısından gruplar arasında cinsiyet dağılımı dışında anlamlı bir fark saptanmamıştır.
- Anksiyete Skorları (STAI-S):
- Ürodinamik test sonrası STAI-S skorları her iki grupta da düşüş göstermekle birlikte, müdahale grubundaki düşüş kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazladır.
- Ürodinamik test sonrası STAI-S ortalaması müdahale grubunda 32.5 ± 6.7 iken, kontrol grubunda 40.7 ± 4.6 olarak bulunmuştur (p=0.001).
- Hemodinamik ve Fizyolojik Parametreler:
- Grup İçi Değişimler: Müdahale grubunda işlem sonrası kalp hızı (p<0.001) ve kortizol düzeylerinde (p=0.005) anlamlı azalma saptanmıştır. Buna karşın kontrol grubunda, sistolik kan basıncı (p=0.010) ve solunum sayısı (p=0.004) değerlerinde işlem sonrası anlamlı artış gözlenmiştir.
- Gruplar Arası Karşılaştırma: İşlem sonrası SpO2 düzeyleri, müdahale grubunda kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p=0.021). Sistolik kan basıncı, diastolik kan basıncı ve kalp hızı açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark oluşmamıştır.
- Kortizol Düzeyleri:
- Müdahale grubunda serum kortizol düzeyi ürodinamik test sonrası dönemde ürodinamik test öncesi dönemine göre anlamlı düşüş gösterirken (p=0.005), kontrol grubunda istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir artış gözlenmiştir. Ancak ürodinamik test sonrası değerler gruplar arası karşılaştırıldığında fark istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır (p>0.05).
Sonuç
Bu çalışma, ürodinamik test sırasında uygulanan lavanta aromaterapisinin, hastaların durumluk anksiyete skorlarını (STAI-S) anlamlı ölçüde azalttığını ortaya koymuştur. Fizyolojik açıdan aromaterapi, kontrol grubunda gözlenen sistolik kan basıncı ve solunum hızı artışını önleyerek otonom sinir sistemi dengesinin korunmasına ve SpO2 düzeylerinin yüksek kalmasına katkı sağlamıştır. Serum kortizol düzeylerinde grup içi anlamlı düşüş sağlanmış olsa da, bu etki gruplar arası karşılaştırmada istatistiksel olarak kanıtlanamamıştır. Sonuç olarak aromaterapi, ürodinamik incelemeler sırasında anksiyeteyi yönetmek ve fizyolojik stabiliteyi desteklemek amacıyla kullanılabilecek non-invaziv ve etkili bir tamamlayıcı yöntemdir.
